Samen op weg naar één gemeente Holland Rijnland

Geplaatst op maandag 21 juni 2010 door Jeffrey van Haaster | Fractie

Donderdag jl. heeft de commissie Ruimte en Regio uitvoerig gesproken over de ambities van de regio Holland Rijnland. De D66-fractie heeft geconstateerd dat Holland Rijnland steeds meer op een gewone gemeente is gaan lijken, maar dat een directe democratische vertegenwoordiging en controle nog altijd ontbreekt.

Holland Rijnland is sinds haar oprichting in 2004 gaandeweg uitgegroeid tot een robuust bestuur. Tal van bevoegdheden zijn overgeheveld naar de regio of worden door de regiogemeenten gecoördineerd uitgeoefend. Het gaat hier onder meer om woningbouw, infrastructuur, ruimtelijke ordening en ook welzijn, onderwijs en arbeidsmarktbeleid. Ook is het dagelijks bestuur van Holland Rijnland steeds meer een onontbeerlijke gesprekspartner voor de provincie Zuid-Holland. De regio, die zich tegenwoordig uitstrekt van Katwijk tot Nieuwkoop en Alphen aan den Rijn, heeft zich in relatief korte tijd bestuurlijk sterk weten te positioneren. De conclusie van de samenwerking in regioverband is dat gemeenten samen beter berekend zijn voor hun overheidstaken. In haar visiedocument ‘Focus 2014’ stelt de regio voor om deze samenwerking voort te zetten en op een aantal punten te intensiveren.

D66-Leiden heeft op zichzelf geen bezwaar tegen deze schaalvergroting; voor elke overheidstaak is er met het oog op een efficiënte en effectieve uitvoering de ‘bestuurlijk juiste schaal’. Dit laat onverlet dat de overheid er altijd naar moet streven om haar diensten en taken zo dicht mogelijk bij de burger aan te bieden c.q. uit te voeren. Bovendien geldt onverkort dat de overheid aanspreekbaar moet zijn op haar prestaties en dat bestuurders hierover verantwoordingplichtig zijn aan een democratisch verkozen orgaan. Met andere woorden: bij een robuust bestuur hoort ook een robuuste volksvertegenwoordiging.

Hier wringt de schoen in Holland Rijnland. De regionale samenwerking wordt geregeerd door een gemeenschappelijke regeling (Wgr-plus) waarbij de democratische controle getrapt plaatsvindt. Elke deelnemende gemeente vaardigt een aantal raadsleden af in het zogeheten algemeen bestuur. Dit algemeen bestuur controleert het dagelijks bestuur, bestaande uit burgemeesters en wethouders van de regiogemeenten. Saillant is dat de leden van het dagelijks bestuur uit het algemeen bestuur benoemd worden; een verouderde, monistische constructie die in het gemeentebestuur reeds acht jaar geleden is afgeschaft.

De regio erkent zelf ook dat sprake is van een democratisch deficit. In het discussiestuk ‘Wat boeit het?!’ van de werkgroep 'Boeien en Binden' stelt zij daarom voor om de politieke samenwerking tussen gemeenteraden te verbeteren, in de vorm van regulier overleg tussen raadsfracties, culminerend in de vorming van een soort ‘regioraad’. Volgens deze laatste aanbeveling zou elke raadsfractie in elke deelnemende gemeente een raadslid mogen afvaardigen dat vervolgens met zijn politieke evenknieën uit de andere gemeenten een regiofractie vormt en langs politieke lijnen besluiten neemt dan wel controleert.

D66-Leiden juicht overleg tussen politieke fracties toe (de D66-fracties in Leiden en omstreken hebben hier onlangs een aanvang mee gemaakt) maar voelt er niets voor om dit te institutionaliseren in een regioraad. Holland Rijnland is namelijk een samenwerking tussen gemeenten en de afgevaardigde raadsleden hebben de opdracht om de belangen van de inwoners van hun gemeente in dit verband te vertegenwoordigen. Deze belangen komen niet noodzakelijkerwijs overeen met die van de partijpolitieke achterban in andere gemeenten van de regio. Oftewel, in Holland Rijnland wil ik als raadslid de inwoners van Leiden vertegenwoordigen en niet de D66-kiezers in Teylingen of Nieuwkoop.

Nu de discussie over de democratische legitimiteit van Holland Rijnland met de aanbevelingen van de werkgroep is geopend heb ik vorige week in de commissievergadering namens mijn fractie geopperd om ook verdergaande structuurwijzigingen in ogenschouw te nemen. Ik sluit hiermee aan bij de conceptresolutie die de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) vorige maand het licht deed zien. In deze resolutie, getiteld ‘Het perspectief van gemeenten’, stelt de VNG dat de overheid in de eenentwintigste eeuw in Nederland nog maar drie bestuurslagen kent: Europa, het rijk en de gemeenten. Het VNG-bestuur houdt een pleidooi voor regionale schaalvergroting om de gemeentelijke bestuurskracht te optimaliseren en daarmee ook het provinciebestuur verder te ontlasten. Deze resolutie zal op een zeker moment na de zomer worden besproken. D66-Leiden meent dat het goed is om als Holland Rijnland bij deze discussie een krachtig en eensluidend standpunt in te nemen. Burgemeester Lenferink steunde mijn oproep om dit onderwerp in regioverband te agenderen en deze discussie met de deelnemende gemeenten te voeren.

Gezien de ambitieuze doelstellingen van Holland Rijnland, waarmee zij steeds meer op een gewone gemeente is gaan lijken, zou verdergaande regionale integratie volgens D66-Leiden uiteindelijk moeten uitmonden in de vorming van één gemeente. Onze inzet en ‘focus’ voor 2014 is dat er dan verkiezingen voor de gemeenteraad van Holland Rijnland worden gehouden.

Reacties

21 jun 2010, 10:42 | Herman Scholten

Hoewel ik het streven naar grotere gemeenten onderschrijf, zie ik nog niet zo snel hoe dit het bestuur dichter bij de burger brengt. Immers, in een gemeente Holland-Rijnland staat de bestuurder wel heel ver van een inwoner van, om maar eens iets te noemen, de Woerdense Verlaat. Mijns inziens is de hamvraag voor de komende decennia hoe het bestuur slagvaardiger wordt (en kwalitatief beter) en tegelijkertijd dichter bij de burgers komt (of willen burgers dat eigenlijk helemaal niet?).

21 jun 2010, 16:34 | Arjan Stoffels

Een van de grootste problemen die ik met de VNG notitie heb, is dat nauwelijks onderkent wordt dat Europa, rijk/natie en gemeente volstrekt verschillende bestuurlijke grootheden zijn, met nauwelijks overlappende bevoegdheden. Suggereren dat er zomaar en bestuurslaag uit kan is ridicuul en voorzover mij bekend is Europa in geen enkele lidstaat reden om een discussie over het aantal interne bestuurslagen te starten. Daarnaast is de VNG notitie, evenals een soortgelijke notitie van het IPO, vooral een reactie op de ambtelijke bezuinigingsvoorstellen eerder dit jaar en niet per se een notitie die het belang van de burger en de organisatie van goed bestuur als prioriteit of doel heeft. Nu de WGR zijn langste tijd lijkt te hebben gehad is het mi meer de vraag of HR zich wel met besluitvorming bezig moet houden, zolang de provincie nog bestaat (hoe lang nog?). Rechtstreekse verkiezingen voor HR maakt het besturen allen maar onoverzichtelijker, en elke getrapte vorm van controle is inherent zwak door de belangentegenstellingen. Kortom, besluiten op op hoofdlijnen in HR met volledige instemming door alle raden of raadscommissies. Dan blijven alle controverses op het juiste gemeentelijke of provinciale niveau besloten worden en gaat HR over onderwerpen met een gedeeld regionaal cq gemeenteoverstijgend belang.

21 jun 2010, 16:35 | Arjan Stoffels

21 jun 2010, 16:48 | arjan stoffels

sorry voor dubbele plaatsing. gaat toch nog niet helemaal lekker met een PDA.

21 jun 2010, 20:54 | Jasper Bot

Is Holland-Rijnland in feite niet bezig met taken die op provincie niveau zouden moeten liggen? Of in ieder geval het uitwerken van zaken die door de provincie bepaald zijn? Mij lijkt het steeds groter worden van gemeenten niet verstandig, zeker niet in deze omvang. Gevolg zal waarschijnlijk zijn dat er dan weer een soort van deelraden komen die dan in feite de grote van de huidige gemeenten aan gaan nemen. In feite creeer je dus op termijn een vierde bestuurslaag en we willen juist af van al die bestuurslagen. Overleg en afstemming tussen gemeenten is prima, maar daar moet het dan ook bij blijven.

22 jun 2010, 09:13 | Olaf

Jeffrey Op zichzelf heb ik geen moeite met de democratische legitimiteit van getrapte verkiezingen. Een Holland-Rijnland bestuur zou dan hetzelfde model kunnen krijgen als nu de eerste kamer. In de Drechtraad fungeert dit al naar tevredenheid, ieder lid heeft een bepaalde stemwaarde die uitgaat van de uitslag van de raadsverkiezingen en de grootte van de gemeente. Kijk hier eens : http://drechtsteden.waxtrapp.com/drechtsteden?waxtrapp=puzfqIsHuOnMocBdmBAFF het is nu wel te constateren dat het middenbestuur een aantal malen duurder is dan vroeger toen er nog geen WGR -Plus regelingen bestonden en we alleen maar een provincie hadden. De uit Dordrecht afkomstige kamerlid Gerard Schouw vind dat Drechtsteden een gemeente moet worden. Heeft hij ook nog een mening over de Leidse Agglomeratie ? In mijn beleving zijn de dagen van Leiderdorp Voorschoten Oegstgeest en Zoeterwoude als zelfstandige gemeenten nu wel ongeveer geteld.

27 jun 2010, 22:24 | JvH

Dank voor deze bijdragen! Ik denk dat de overheid door 'democratische opschaling' wel dichter bij de burger zou moeten kunnen staan, omdat de verantwoordelijkheid van bestuurders meer transparant gemaakt wordt en zij zich meer aanspreekbaar weten door de burgers. Daarnaast blijft een fysieke aanwezigheid van de overheid middels wijkkantoren in de gemeentekernen uiteraard onontbeerlijk. Bezuinigingen vind ik een uitermate goede aanleiding om een fundamentele discussie over de inrichting van ons binnenlands bestuur te voeren. Niet lang geleden heeft een vooraanstaande onderzoekscommissie in Frankrijk geopperd om de departementen - de bestuurslaag tussen regio's en gemeenten - op te heffen. Zij heeft hiermee toch op zijn minst een klein rotsblokje in de bestuurlijke vijver geworpen, hoe dapper! Ik vind het interessant om te lezen dat deze discussie ook in de Drechtsteden speelt; goed om ook daar eens ons licht op te steken.

28 jun 2010, 09:46 | Olaf

D66-kandidaat Gerard Schouw ziet wel iets in één gemeente in Drechtsteden 04 juni 2010 DORDRECHT - De Drechtsteden zouden het beste één gemeente kunnen vormen. Kandidaat-kamerlid voor D66, Gerard Schouw, zei dit gisteravond niet in Dordrecht, maar in Hendrik Ido Ambacht. Hij laat hiermee een oude discussie herleven. Pakweg een kwart eeuw leden maakte de Dordtse PvdA-wethouder Nico Lamers daarover een debat los: Drechtstad was zijn wens. Een verslag van de site van de Dordtse PvdA: Donderdagavond 3 juni 2010 vond er in Cascade in HI-Ambacht een debat plaats tussen Bert Blase (PvdA burgemeester van Alblasserdam) en Gerard Schouw (D66 eerste kamerlid en 4e op de D66 kandidatenlijst tweede kamer verkiezingen). Het debat ging over de Drechtsteden. Volgens Bert Blase moet er veel variatie zijn in hoe steden met elkaar willen samenwerken. Steden moeten zelf bepalen wat voor hen het meest effectief is. Voor de Drechtsteden geldt: veel variatie in de samenwerking en een eenheid zijn naar buiten. Volgens Gerard zouden de Drechtsteden 1 stad moeten zijn om veel meer te kunnen betekenen voor de inwoners. 'Anders blijf je een buitenwijk van de Randstad'. Het gaat om sterke regio's. Noordvleugel (Amsterdam), Zuidvleugel (Rotterdam, Den Haag, Drechtsteden), regio Enschede en regio Eindhoven.

28 jun 2010, 10:07 | Olaf

Misschien is het een idee om het oude 'Rijnstad' maar weer van de plank te halen, het enige plan van Ron Hillebrand waar ik het wel mee eens was. Maar dan niet de naam, die moet gewoon 'Leiden'' blijven en kan de oude gemeenten Leiden, Voorschoten, Oegstgeest, Leiderdorp en Zoeterwoude omvatten. Dat is net zo groot als Drechtstad waar D66 kamerlid Schouw zo'n voorstander van is. Misschien kan iemand Schouw vragen om bij het aantreden van een nieuw kabinet actie te ondernemen ?

28 jun 2010, 16:16 | Olaf

Als ik zou moeten/mogen herindelen : gemeente Leiden bestaat uit oude gemeenten Leiden, Oegstgeest , Voorschoten, Leiderdorp en Zoeterwoude gemeente Groene Hart bestaat uit Alphen aan den Rijn, Rijnwoude, Nieuwkoop, Boskoop, Waddinxveen, Kaag en Braassem gemeente Bollenstreek bestaat uit Hillegom, Lisse, Teylingen, Noordwijk, Noordwijkerhout en Katwijk Provincies worden gehandhaafd, WGR plus (Holland Rijnland, Haaglanden, Drechtsteden en Stadsregio Rotterdam) wordt afgeschaft. besparing: Enkele miljarden.

30 jun 2010, 09:26 | Emile de Heer

Ik denk dat voor een beter functionerend regionaal bestuur voor een andere vorm dan representatieve democratie zou moeten worden gekozen. Die bestuursvorm is inmiddels achterhaald en zou beter vervangen kunnen worden door vormen van directe democratie in te voeren. Burgers zijn tegenwoordig vaak net zo deskundig als hun volksvertegenwoordiging over regionaal bestuur en zouden vaker geraadpleegd kunnen worden. De volksvertegenwoordiging in de Provinciale Staten en gemeenteraden hebben na de verkiezingen nauwelijks contact met hun achterban en hebben het vertrouwen van een groot deel van hun burgers in de politiek verloren. Met dit soort bestuurlijke vernieuwing in het regionale bestuur zou D66 voorop moeten lopen en voorstellen moeten doen. Het samenvoegen van gemeenten tot organisaties als Holland Rijnland betekent alleen maar meer van hetzelfde: minder bestuurders die over meer zaken beslissen, zonder meer democratische verantwoording. In Zwitserland is er goede ervaring opgedaan met directe democratie in het regionale bestuur. We hoeven dus niet het wiel uit te vinden.

30 jun 2010, 16:05 | Mark Koek

Emile, ben het met je eens. Tot op wijkniveau moet het tegenwoordig makkelijk kunnen om zaken direct-democratisch te beslissen. Dat zou in elk geval het principe moeten zijn. Als mensen merken dat hun stem direct effect heeft op hun leefomgeving moet je eens zien wat dat met de opkomst doet! En als je zo werkt, dan kan je de uitvoering ook met een gerust hart bij een regionale organisatie (met volksvertegenwoordiging) neerleggen.

30 jun 2010, 16:21 | Olaf

Ik ben het met jullie eens, maar iedere poging om de invloed van biurgers te vergroten ten koste van de invloed van politici zijn in de kiem gesmoord en het zal nog heel erg lang duren voordat we in NL enige invloed hiervan zullen merken. Als geen enkele andere partij positief staat tegenover directe democratie zal er voorlopig niks veranderen en blijft het allemaal wensdenken. Het middenbestuur is in de loop de jaren ongeveer 3 x zo duur geworden als in het verleden toen we slechts provincies hadden. Haaglanden en de Stadsregio Rotterdam kosten samen al een stuk meer dan de provincie Zuid-Holland. Als we bestuursorganen creeeren, komen we er nooit meer vanaf. En de kosten blijven maar oplopen. Wie heeft er een goed idee zodat de kosten omlaag kunnen ?

01 jul 2010, 12:24 | Emile de Heer

Nou Olaf, ik zou er wel een paar kunnen noemen. 1. Breng alle waterschappen onder bij Rijkswaterstaat en maak daar alleen organisaties van met uitvoerende bevoegdheden. Nu is er voor ieder waterschap een apart gekozen bestuur, dat voor veel geld vergadert, eigen beleid maakt en een kostbare infrastructuur nodig heeft. Het is nu ook een soort parkeerruimte voor bestuurders die nog om een baantje verlegen zitten. 2. Voeg alle Kamers van Koophandel samen tot één nationaal register van bedrijven en stichtingen. Daarmee zal tevens de wildgroei aan BVs beter bewaakt kunnen worden. Nu heeft iedere kamer van koophandel zijn eigen gebouw, bestuur en jaarverslag. 3. Creeer een nationale Autoriteit Openbaar Vervoer en breng die onder bij het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Haal alle bevoegdheden als vervoersautoriteit weg bij de provinciale en regionale besturen. Op dit moment is het regionale openbaar vervoer één grote lappendeken, waarin iedere Gedeputeerde, of Wethouder zijn eigen prestigeprojectje kan doordrukken. Daarmee gaat veel geld verloren. De Betuwelijn en de RijnGouwelijn zijn goede voorbeelden van tot welke kostbare prestigeprojecten dat kan leiden.

01 jul 2010, 16:57 | Jasper Bot

Mijn gedachten over de bestuurlijke her indeling zijn: Rijk: reduceer het aan tal ministersposten en bundel enkele ministeries. Provincies: Kijk of er een kleiner aantal landsdelen kunnen ontstaan, bestaande uit verschillende provincies en de daarbij behorende waterschappen (deze worden dus in feite opgeheven, wat veel besparingen op moet leveren). Extreem voorstel zou kunnen zijn: Friesland, Groningen, Drenthe (landsdeel noord), Overijsel, 'Emmeloord polder' en Gelderland (landsdeel oost), Brabant en Limburg (landsdeel zuid) en Noord-Zuid Holland, Utrecht en Zeeland (landsdeel west) (zeeland bij west in het kader van 'cultuur'.) De provincies houden zich enkel met de kerntaken bezig en de grote lijnen. Details worden overgelaten aan: gemeenten: lokaal bestuur van, voor en door de burgers. 'De overheid bij je op de stoep'. In mijn ogen kunnen deze gemeenten niet te groot worden, maar daar valt over te twisten. Alle regios en samenwerkings tussenlagen worden opgeheven. (In hele grote steden zouden deelraden een onderdeel kunnen zijn, maar liever niet). In mijn ogen heb je hiermee voldoende lagen die het meest praktisch hun werk kunnen doen.

01 jul 2010, 19:07 | Olaf

Beste Jasper Dank voor je bijdrage, maar je bent het duurste vergeten. Als iedereen zich zou realisteren wat de WGR plus regios bij elkaar kosten kom je op een bedrag uit die het budget van de provincies verre te boven gaan. En alle besturen werken elkaar tegen, dat zie je aan de RGL, die niet naar Zoetermeer gaat terwijl dit de eerste keuze zou moeten zijn omdat 'Haaglanden' een andere vervoersautoriteit is waar ook mee gepraat moet worden. Het is echt het meest lonende om al die tussenbestuurtjes af te schaffen en desnoods over te gaan op landsdelen. Landsdeel 'Zuid ' zou ook kieskring Nijmegen kunnen bevatten, dan heb je alle 'landsdelen' beneden de rivier verenigd.

02 jul 2010, 09:19 | Emile de Heer

Ik heb nog een paar mogelijkheden tot kostenbesparing niet genoemd. 1. De aanleg van bedrijventerreinen. Dat is nu vooral een zaak van gemeente politiek, en in mindere mate van de Provincie. De regionale afstemming hierover is echter zo slecht, dat er alleen maar meer bedrijventerreinen bijkomen, terwijl de reorganisatie van de verouderde terreinen niet plaatsvindt. Dat automatisme van uitbreiding zonder noodzaak is vooral gelegen in het belonende effect ervan door een bijdrage uit het Gemeentefonds, die de betreffende gemeente ontvangt, wanneer op het eigen grondgebied een nieuw bedrijventerrein wordt aangelegd. Het tweede belonenende effect is afkomstig uit het geld dat door de gemeente wordt opgestreken uit de grondspeculatie winsten, wanneer bouwgrond een bestemming van industrieterrein krijgt. De strijd om de Oostvlietpolder is hier een typisch voorbeeld van, terwijl er aan de overkant van de A4 langs de oude Rijnzone voldoende terreinen beschikbaar zijn. 2. De samenvoeging van de milieudiensten. Die zijn nu regionaal zo versnipperd, dat milieu delicten vaak lange tijd verborgen kunnen blijven. Door bundeling van regionale milieudiensten, een centraal register van hun dossiers en bundeling van expertise zou hier ook een aanzienlijke kostenbesparing geleverd kunnen worden.