Beter besturen, hoe dan?

Geplaatst op maandag 1 maart 2010 door Paul van Meenen

Beter Leiden is de titel van ons verkiezingsprogramma. Dat heeft natuurlijk alles te maken met ons streven naar een betere stad Leiden, maar D66 wil ook dat Leiden beter geleid wordt. Door een stadsbestuur dat de zaken vanaf het begin anders aanpakt.

Wat gaat er dan anders als D66 kan bepalen hoe het stadsbestuur werkt?
Welnu, op 3 maart zijn er verkiezingen, net als in 2002 en 2006. Direct na die vorige verkiezingen gebeurde het volgende. Er werd door de grootste partij, in beide gevallen de PvdA, gekeken met welke partijen, die enige verwantschap hadden, een meerderheid in de gemeenteraad te behalen was. Met deze partijen werd onderhandeld over de inzet van een nieuw college, de programmapunten, en de samenstelling van het college(personen/portefeuilleverdeling). Vervolgens is door de deelnemende partijen een zgn. coalitieakkoord opgesteld. Beide malen was dit een boekwerkje waarin alle afspraken en compromissen beschreven werden. Hierbij liepen doel en middel vaak dwars door elkaar heen.

In 2002 werd dit verhaal nog vergezeld van een globale doorrekening van de plannen, in 2006 was daarvan al bijna geen sprake meer, en bij de tussentijdse collegewisseling in 2007 ontbrak het woord euro geheel, ondanks het toetreden van VVD en CDA.
Dit betekent dat de coalitieonderhandelingen feitelijk niet veel meer zijn dan het aan elkaar nieten van de wensenlijstjes van de deelnemende partijen, waarbij men op voorhand al weet dat, door het uitblijven van een financiele onderbouwing, lang niet alles realiseerbaar is. Keuzes worden niet gemaakt en dit leidt vroeg of laat tot narigheid en overschrijdingen: de politieke scoringsdrift overheerst het gezond verstand, en al helemaal het belang van de stad en zijn burgers.

Het grootste probleem met een start als deze is, dat de aan een coalitie deelnemende partijen elkaar de vier jaar daarna op een beklemmende wijze gevangen houden in de tekst van het coalitieakkoord. Recent hebben we daarvan een voorbeeld gezien bij de Morspoortgarage, in het verleden bijv. rond de mega-fietsenstalling onder het Stadhuisplein. Zo zijn er tientallen onderwerpen te noemen, die de voorbije jaren enkele weken na de verkiezingen tot een ondoordacht plan of compromis zijn gebracht waaraan vervolgens krampachtig werd vastgehouden in de angst de macht te verliezen.

Het evidente gevaar van deze aanpak is dat er in vier jaar feitelijk geen ruimte meer is voor de gemeenteraad om nog zinvol, en de burgers vertegenwoordigend, in te spelen op de plannen, of gelegenheid te bieden voor voortschrijdende inzichten. Naar de zgn. oppositie wordt meewarig gekeken en deze wordt veelal genegeerd. Veel kwalijker is echter dat die ruimte ook ontbreekt voor de burgers. Het gevolg is dat burgers, buurten, wijken ernstig teleurgesteld worden door de politiek. Voor de vorm wordt er door de collegepartijen naar hen geluisterd, worden er netjes "inspraak"-avonden (ateliers!) georganiseerd, maar aan het eind vallen de coalitiepartijen elkaar in de armen (vaak onder invloed van pure machtspolitiek, in nachtenlange sessies uitonderhandeld) en is er van de invloed van de meedenkende burgers niets overgebleven. En zo is het dan ook talloze malen gegaan: diep teleurgestelde mensen op de publieke tribune die al hun creativiteit en meedenken zien vervliegen.

Dat moet anders, en dat kan ook anders en beter.
Als D66 de leidende partij in de college-onderhandelingen wordt (maak ons de grootste!) dan zullen wij pleiten voor een zeer beknopt akkoord. Een akkoord van hooguit 2 A4-tjes, waarin zijn opgenomen de fundamentele wijzigingen ten opzichte van het huidige beleid (bijv. niet meer meewerken aan de RGL, en het behoud van de Oostvlietpolder). Verder wordt in het akkoord slechts gesproken over doelen en persé niet over middelen (dus bijv. verbeter de bereikbaarheid, zorg voor een versterking van het ov, versnel de verbetering van de onderwijshuisvesting, behoud het sociale beleid). Deelnemende partijen leveren verstandige, en op hun terrein deskundige wethouders (D66 heeft een paar kanjers in de aanbieding, hierover later meer). Het nieuwe college krijgt de opdracht met voorstellen te komen die de realisatie van die doelen bevorderen. Burgers worden vanaf de oorsprong bij deze planvorming betrokken. Daarnaast heeft het college de taak een sluitende begroting te presenteren. Met elk voorstel gaat het college op zoek naar een meerderheid in de gemeenteraad. Dus niet meer terug naar de situatie zoals die nu is, nl. dat het college al op voorhand kan rekenen op de steun van de coalitiepartijen, hoe slecht of ondoordacht het plan ook is. Die handelswijze schaadt het vertrouwen van de burgers in de politiek zeer. En dat vertrouwen moet teruggewonnen worden. Dus: geen automatische meerderheden voor voorstellen van het college, elke partij kan vanuit zijn eigen beginselen het voorstel beoordelen en zo, ook voor de kiezers herkenbaar, zichzelf blijven.

Er zullen met deze werkwijze ook geen wethouders meer sneuvelen omdat zij een ander standpunt dan hun fractie innemen, of omdat zij afwijken van een dichtgetimmerd en vaak gedateerd akkoord. Neen, een wethouder hoeft slechts op te stappen als hij zich misdraagt (aan de koffiejuffrouw zit), als hij evident ongeschikt is voor zijn taak of als hij de raad onjuist informeert.

Dat is de wijze waarop D66 het stadsbestuur terug wil geven aan de Leidenaren. Een stadbestuur dat vertrouwd wordt door de burgers van Leiden, maar bovendien een bestuur dat zijn eigen burgers vertrouwt. Dat gebruik maakt van hun creativiteit en inzet. Een bestuur dat samen met zijn burgers werkt aan een beter Leiden. Door veel beter te leiden!

Reacties

02 mrt 2010, 12:10 | Geerten

Zou het niet juist bij 'fundamentele wijzigingen ten opzichte van het huidige beleid' van lef getuigen om die niet via een coalitie-onderhandeling in de achterkamer af te dwingen, maar daarvoor openlijk een raadsmeerderheid zoeken? Verder denk ik dat in een coalitieakkoord waar alleen doelen en geen middelen in staan ook geen keuzes gemaakt worden. Dat zou dan net zo goed een raadsakkoord kunnen zijn. Het is misschien aardig om daarbij een soort prioritering aan te brengen. Iedere fractie mag twee doelstellingen inleveren (waarbij Noor bepaalt of ze van een gelijk abstractieniveau zijn) en het gewicht wordt bepaald door het aantal raadsleden wat erachter staat. Als je toch een dun inhoudelijk coalitieakkoord wilt, valt het te overwegen om daar niet alleen doelen, maar ook prioriteringen en principes in te zetten. 'Bezuindigd wordt er meer op consumptieve uitgaven dan op investeringen', bijvoorbeeld of 'tegenvallers binnen het eigen programma opvangen'.

02 mrt 2010, 13:21 | Mark Koek

Dat het heel anders moet is duidelijk, en Geerten heeft goede ideeën. De notitie die hij samen met zijn CDA-collega Wouter den Hollander heeft geschreven is een aanrader: http://publiekrecht.blogspot.com/2009/04/blog-post.html.

02 mrt 2010, 13:39 | Paul van Meenen

Helemaal waar, Mark; dat is een uitsekend verhaal dat zijn nut de komende tijd van mij mag bewijzen. Dan hoop ik wel dat de fractie van het CDA bereid is deze nieuwe benadering een kans te geven.